Son günlerde Diyarbakır’da bir çocukta kuduz vakasının doğrulanması ve Ardahan’da bir büyükbaş hayvanda kuduz tespit edilerek bölgede karantina tedbirlerinin uygulanmaya başlanması, kuduz hastalığının ülkemiz açısından geçmişte kalmış bir sağlık sorunu olmadığını bir kez daha göstermiştir.
Yaşanan gelişmelerin toplumda korku ve paniğe değil; bilimsel bilgiye, tedbire ve insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının güçlendirilmesine vesile olması gerektiğini özellikle vurguluyoruz.
Kuduz; insanları, evcil hayvanları ve yaban hayatını etkileyen, merkezi sinir sistemini hedef alan viral ve zoonotik bir hastalıktır. Hastalık klinik belirtiler ortaya çıktıktan sonra neredeyse daima ölümcül seyretmesine rağmen, zamanında ve doğru koruyucu önlemlerle %100 önlenebilmektedir.
Diyarbakır’da insanda, Ardahan ve Iğdır illerimizde ise büyükbaş bir hayvanda kuduz vakasının gündeme gelmesi aynı bilimsel gerçeğin iki farklı yüzüdür: İnsan sağlığı, hayvan sağlığından; hayvan sağlığı da çevre ve yaban hayatı sağlığından ayrı düşünülemez. Kuduzla mücadele bu nedenle tam anlamıyla bir Tek Sağlık meselesidir.
Bazı bölgelerde özellikle tilki başta olmak üzere çakal ve gelincik gibi yabani hayvanların çiftlik hayvanlarına kuduz bulaştırılmasında öne çıktığı görülmektedir. Doğu ve güneydoğu illerimizde ise yaban hayatı kaynaklı riskin yanı sıra köpek kaynaklı vakalar da bildirilmeye devam etmektedir. 2021’de 45, 2022’de 71 ve 2023’te 27 pozitif köpek kuduz vakasının büyük bölümü; İran, Suriye ve Irak sınırındaki illerde görülmüştür. Komşu ülkelerde kuduzun evcil ve yabani hayvan popülasyonlarında varlığını sürdürmesi, ülkemiz açısından sınır aşan hastalık riski oluşturmaya devam etmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası sağlık otoritelerinin ortaya koyduğu bilimsel yaklaşım açıktır. Kuduzun kontrol altına alınabilmesi için hayvan popülasyonunun yaygın ve sürdürülebilir biçimde aşılanması gerekmektedir
Bununla birlikte mücadele yalnızca aşılamadan ibaret değildir. Sahipli ve sahipsiz hayvanların kayıt altına alınması ve aşılarının düzenli takip edilmesi, yaban hayatında oral aşılama ve sürveyans çalışmalarının kesintisiz sürdürülmesi, şüpheli vakaların hızla tespit edilmesi, laboratuvar kapasitesinin ve saha veteriner hekimliği hizmetlerinin güçlendirilmesi gerekmektedir.
Kamuoyuna bir kez daha hatırlatmak isteriz ki kuduz riskli temas yalnızca köpek/kedi ısırığı değildir. Şüpheli bir memeli hayvan örneğin; tilki, çakal, kurt, gelincik tarafından ısırılma veya deriyi zedeleyen tırmalanma durumunda yara bölgesi vakit kaybetmeden bol su ve sabunla en az 15 dakika yıkanmalı ve en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Özellikle çocukların hayvanlarla temaslarında ailelerin dikkatli olması ve herhangi bir ısırılma ya da tırmalamanın mutlaka yetişkinlere bildirilmesinin öğretilmesi büyük önem taşımaktadır. Toplumun ihtiyacı panik değil; doğru bilgi, etkin sürveyans, yaygın aşılama ve güçlü bir koruyucu sağlık sistemidir.
Türk Veteriner Hekimleri Birliği olarak bir kez daha ifade ediyoruz: Kuduzla mücadele vaka ortaya çıktıktan sonra değil, vaka ortaya çıkmadan önce başlamalıdır. Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, yerel yönetimler, üniversiteler ve meslek örgütlerinin eş güdüm içerisinde çalışacağı Tek Sağlık sistemi kurumsallaştırılmalı, koruyucu veteriner hekimlik hizmetleri ve veteriner hekim istihdamı güçlendirilmeli, kuduz vakaları ve riskli temaslara ilişkin epidemiyolojik veriler düzenli olarak paylaşılmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve paydaş uluslararası kuruluşların 2030 yılına kadar köpek kaynaklı kuduz nedeniyle insan ölümlerini sıfıra indirme hedefi ulaşılabilir bir hedeftir. Çünkü kuduz, bilimsel olarak nasıl önleneceği bilinen bir hastalıktır.
Bir insanın önlenebilir bir zoonoz nedeniyle yaşamını yitirmemesi için insanı, hayvanı ve çevreyi birlikte koruyan güçlü bir sistem oluşturmak zorundayız. Kuduz korkuyla değil; bilimle, koruyucu hekimlikle ve Tek Sağlık yaklaşımıyla yönetilmelidir.
Ali EROĞLU
Türk Veteriner Hekimleri Birliği
Merkez Konseyi Başkanı
https://cumha.com.tr/turk-veteriner-hekimleri-birligi-merkez-konseyi-baskani-ali-eroglu-kuduz-korkuyla-degil-bilimle-yoenetilmelidir
https://www.iha.com.tr/ankara-haberleri/kuduzla-mucadelede-yaban-hayatina-yonelik-asilama-suruyor-mihrak-sayisi-yuzde-84-azaldi-472092202
