4 Ekim Dünya Hayvanları Koruma Günü; hayatımızı paylaştığımız ev hayvanlarından çiftlik hayvanlarına, yaban hayatına, deney hayvanlarına ve doğal yaşamın bütün unsurlarına olan sorumluluğumuzu yeniden hatırlamamız gereken önemli bir gündür. Bu yıl bu özel günün teması “Dünyaya Onların Gözünden Bakın” olarak belirlenmiştir.
Bugün artık hayvanların korunmasını merhamet ve sevgi kavramları üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Hayvan refahı; bilimsel, etik, hukuki ve toplumsal boyutları bulunan; insan sağlığı, çevre sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilir yaşamla doğrudan ilişkili bir konudur.
Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), hayvan refahını bir hayvanın içinde yaşadığı ve öldüğü koşullarla bağlantılı fiziksel ve zihinsel durumu olarak ele almaktadır. Hayvanların açlık ve susuzluktan, korku ve stresten, ağrı, yaralanma ve hastalıklardan korunması kadar; türlerine özgü doğal davranışlarını gösterebilecekleri koşulların sağlanması da çağdaş hayvan refahı anlayışının temelidir. Bu nedenle hayvanların hayatta kalması kadar hangi koşulları yaşadıkları da göz önünde bulundurulmalıdır.
HAYVAN REFAHI KOŞULLARI SAĞLANMALIDIR
Bir hayvana yiyecek ve su sağlanması, onun refahının sağlandığı anlamına gelmemektedir. Barındırıldığı alanın niteliği, hareket imkanı, sosyal davranışlarını gösterebilmesi, hastalık ve yaralanmalardan korunması, korku ve kronik strese maruz kalmaması, uygun veteriner sağlık hizmetine erişebilmesi refahının öncü koşullarıdır.
Dolayısıyla evlerden çiftliklere, hayvan bakımevlerinden doğal yaşam alanlarına, nakil süreçlerinden kesimhanelere, hayvanat bahçelerinden deney hayvanlarının bulunduğu merkezlere kadar hayvanların insan sorumluluğu altında bulunduğu her alanda bilimsel refah kriterleri esas alınmalıdır.
2024 yılında 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda yapılan değişikliklerin ardından yayımlanan uygulama mevzuatıyla yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları ve diğer ilgililer açısından yeni bir dönem başlamıştır. Bu dönemin başarısının gündeme geldiği bu günlerde, başarının kaç hayvanın toplandığı veya kaç yeni tesis yapıldığı üzerinden değerlendirelemeyeceğini bu gün vesilesiyle ifade etmek isteriz. Bilinmelidir ki asıl ölçüt; hayvanların hangi şartlarda toplandığı, nakledildiği, barındırıldığı, sağlık kontrollerinin nasıl gerçekleştirildiği, bulaşıcı hastalıkların nasıl izlendiği, kısırlaştırma ve koruyucu hekimlik hizmetlerinin niteliği, sahiplendirme oranları, tesislerdeki ölüm ve hastalık oranları ile hayvanların yaşamları boyunca maruz kaldıkları refah koşulları olmalıdır.
Kapasitesinin üzerinde hayvan barındıran, yeterli sayıda veteriner hekim ve eğitimli personelin bulunmadığı, karantina ve izolasyon üniteleri yetersiz, epidemiyolojik kayıtlarıntutulmadığı, hayvanların yaş, sağlık ve davranış özelliklerine göre ayrılmadığı yapılar kalıcı çözüm üretemez.
Bilimsel popülasyon yönetimi; kaynağı kontrol etmekle başlar. Kontrolsüz üretimin önlenmesi, terk etmenin caydırılması, izlenebilirliğin sağlanması, sahiplendirmenin teşvik edilmesi ve toplumun sorumlu hayvan sahipliği konusunda eğitilmesi gereklidir.
TERK ETMEK, SORUNU SOKAĞA DEVRETMEKTİR
Hayvanların kontrolsüz biçimde üretilmesi, satın alınması, hediye edilmesi ve daha sonra terk edilmesi sahipsiz hayvan popülasyonunun kaynaklarından biridir. Bu döngü kırılması için yaptırımların artırılması gereklidir. Hayvan sahiplenmeden önce ilgili kurumlarca; bakım, beslenme, sağlık giderleri, yaşam koşulları ve uzun yıllar sürecek sorumluluk konusunda toplum bilinçlendirilmelidir.
ÇİFTLİK HAYVANLARININ REFAHI GIDA GÜVENLİĞİNDEN AYRI DÜŞÜNÜLEMEZ
Öte yandan çiftlik hayvanlarının uygun barınma, beslenme, nakil, bakım ve sağlık koşullarına sahip olması hem etik bir zorunluluk hem de sürdürülebilir hayvancılığın temel şartlarından biridir. Hastalık, kronik stres, kötü bakım ve uygun olmayan yetiştiricilik, verimliliği, gıda güvenliğini, antimikrobiyal kullanımını ve dolayısıyla halk sağlığını da yakından ilgilendirmektedir.
YABAN HAYATINI KORUMADAN HAYVANLARI KORUMUŞ SAYILAMAYIZ
İklim değişikliği, orman yangınları, kuraklık, habitat kaybı, plansız kentleşme, yasa dışı avcılık ve yaban hayvanı ticareti ekosistemlerin bütünlüğünü tehdit etmektedir. Yaban hayatı ile insan ve evcil hayvanların temas alanlarının değişmesi, hastalıkların türler arasında geçiş dinamiklerini de etkileyebilmektedir.
Bugün bilim dünyasının ortaya koyduğu Tek Sağlık yaklaşımı, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirinden bağımsız olmadığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Zoonotik hastalıklar, antimikrobiyal direnç, gıda güvenliği, iklim değişikliğinin hastalık vektörleri üzerindeki etkileri ve yaban hayatı–evcil hayvan–insan etkileşimi bize aynı gerçeği göstermektedir. Hayvan sağlığını korumadan insan sağlığını, çevreyi korumadan da hiçbir canlı türünün sağlığını kalıcı biçimde korumanın yolu yoktur.
VETERİNER HEKİMSİZ HAYVAN REFAHI POLİTİKASI OLMAZ
Veteriner hekimlik meslek yemininin yüklediği sorumluluk açıktır. Bu nedenle hayvanlara ilişkin politikaların veteriner hekimlerin bilimsel ve mesleki görüşleri dikkate alınmadan oluşturulması mümkün olmamalıdır. Bakımevlerinde, doğal yaşam alanlarında, belediyelerde, çiftliklerde, yaban hayatı çalışmalarında ve hayvan refahının denetlendiği bütün yapılarda yeterli sayıda veteriner hekim istihdamı sağlanmalıdır.
Türk Veteriner Hekimleri Birliği olarak 4 Ekim Dünya Hayvanları Koruma Günü vesilesiyle bir kez daha hatırlatıyoruz. Hayvan sağlığı olmadan hayvan refahı, hayvan refahıolmadan sağlıklı bir toplum, sağlıklı bir çevre olmadan ise sürdürülebilir bir gelecek düşünülemez.
