Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 2026 yılı Dünya Gıda Güvenliği Günü teması “Yükten Çözümlere – Her Yerde Güvenli Gıda” olarak belirlenmiştir. Bu tema, gıda kaynaklı hastalıkların insan sağlığı, ekonomi ve sosyal yaşam üzerindeki ağır yüküne dikkat çekerken, bilimsel veriler ışığında geliştirilen çözüm odaklı politikaların önemini vurgulamaktadır.
Gıda güvenliği; halk sağlığı, ekonomik kalkınma, çevresel sürdürülebilirlik ve toplumsal refahın temel unsurlarından biridir. Güvenli gıdaya erişim ise, sağlıklı yaşamın vazgeçilmez koşullarından biri olup her birey için temel bir haktır.
Dünya Sağlık Örgütünün güncel verilerine göre her yıl yaklaşık 866 milyon insan, başka bir ifadeyle dünya nüfusunun yaklaşık dokuzda biri, güvenli olmayan gıdalar nedeniyle hastalanmakta ve 1,52 milyon kişi yaşamını yitirmektedir. Gıda kaynaklı hastalıklar, bakteri, virüs, parazit ve kimyasal tehlikeler aracılığıyla 200’den fazla hastalığın ortaya çıkmasına neden olmakta; sağlık sistemleri üzerinde büyük bir yük oluştururken aynı zamanda iş gücü kayıpları ve ekonomik zararlarla ülkelerin kalkınmasını da olumsuz etkilemektedir. Güvenli olmayan gıdaların küresel ekonomiye yıllık maliyetinin 310 milyar ABD dolarını aştığı da bildirilmektedir
Bu durumdan en fazla etkilenen kesimin başında da ne yazık ki çocuklar gelmektedir. Dünya genelinde gıda kaynaklı hastalıklara bağlı sağlık yükünün yaklaşık yüzde 29’u beş yaş altı çocuklar üzerinde oluşmakta, her yıl yüz binlerce çocuk güvenli olmayan gıdalar nedeniyle yaşamını kaybetmektedir. Çocukların sağlıklı büyümesi ve gelişmesi açısından güvenli ve besleyici gıdaya erişimin sağlanması gelecek nesillerimizi korunmanın öncül koşuludur.
Öte yandan dünya, bir yandan açlıkla mücadele ederken diğer yandan gıda güvenliği sorunlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Birleşmiş Milletler verilerine göre 2024 yılında yaklaşık 673 milyon insan açlıkla karşı karşıya kalmış, buna karşın milyarlarca insan sağlıklı beslenme için gerekli nitelikte gıdaya ekonomik olarak erişememiştir. İklim değişikliği, kuraklık, doğal afetler, savaşlar, göç hareketleri, artan üretim maliyetleri ve küresel ekonomik kırılganlıklar, güvenli ve yeterli gıdaya erişimi her geçen gün daha da zorlaştırmaktadır.
Son yıllarda yaşanan küresel gelişmeler, gıda sistemlerinin ne kadar kırılgan olduğunu açık biçimde göstermiştir. İklim değişikliğine bağlı aşırı hava olayları, su kaynaklarındaki azalma, biyolojik çeşitlilik kaybı ve yeni ortaya çıkan hastalıklar, gıda güvenliği açısından önemli riskler oluşturmaktadır. Özellikle hayvansal üretimde görülen salgın hastalıklar ve antimikrobiyal direnç sorunu, insan sağlığını da doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle gıda güvenliği politikalarının; insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte değerlendiren Tek Sağlık yaklaşımı çerçevesinde ele alınması zorunluluktur.
2026 yılı temasının temel mesajı, gıda kaynaklı hastalıkların oluşturduğu yükün yalnızca rakamlardan ibaret olmadığıdır. Her vaka; kaybedilen bir sağlık, bozulan bir yaşam kalitesi, artan bir ekonomik maliyet ve toplumsal refahta meydana gelen bir azalma anlamına gelmektedir. Bu nedenle amaç sorunları tespitinin ardından elde edilen bilimsel verileri, etkin denetim sistemlerine, güçlü mevzuata, sürdürülebilir üretim modellerine ve toplumun tüm kesimlerini kapsayan koruyucu uygulamalara dönüştürmektir.
Gıda güvenliği zincirinin her halkasında veteriner hekimlerin sorumluluğu ve katkısı hayati öneme sahiptir. Çiftliklerde hayvan sağlığının korunmasından zoonotik hastalıkların önlenmesine, kesimhanelerden süt ve et işletmelerine, yem güvenliğinden gıda denetimlerine kadar uzanan geniş bir alanda görev yapan veteriner hekimler; toplum sağlığının korunmasında vazgeçilmez bir rol üstlenmektedir. Sağlıklı hayvanlardan elde edilen güvenli hayvansal gıdalar, etkin veteriner hekimlik hizmetlerinin en somut çıktılarından biridir. Öyle ki veteriner hekimler gıda güvenliğinde dört önemli noktada katkı sağlarlar; bunlar bulunabilirlik, erişim, kullanım ve istikrar.
Gıda güvenliğinin sağlanabilmesi için üretimden tüketime kadar tüm süreçlerin bilimsel esaslara göre yürütülmesi, risk temelli denetim sistemlerinin güçlendirilmesi, kayıt dışılığın önlenmesi, taklit ve tağşişle mücadelenin kararlılıkla sürdürülmesi ve yeterli sayıda uzman personel ile etkin kontrol mekanizmalarının desteklenmesi gerekmektedir. Unutmamalıyız ki güvenli gıda, tesadüflerin değil; bilimsel bilgiye dayalı planlama, denetim ve sorumluluk anlayışının sonucudur!
Güvenli gıdanın sürdürülebilir bir şekilde üretilebilmesi, halk sağlığının korunması ve gelecek nesillere sağlıklı bir yaşam bırakılabilmesi için veteriner hekimlerin gıda güvenliği sistemindeki stratejik konumunun güçlendirilmesinin büyük önem taşıdığını bir kez daha vurguluyoruz.
7 Haziran Dünya Gıda Güvenliği Günü vesilesiyle; Türk Veteriner Hekimleri Birliği olarak, bilimin ışığında, toplum sağlığını önceleyen, şeffaf ve sürdürülebilir bir gıda güvenliği sisteminin inşasına katkı sunmaya devam edeceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.
Ali EROĞLU
Türk Veteriner Hekimleri Birliği
Merkez Konseyi Başkanı
